رایحه درمانی

رایحه درمانی چیست و چه فوایدی دارد؟

واژه آروماتراپی از دو بخش روما و تراپی تشکیل شده است. روما یعنی رایحه و تراپی به معنی درمان است. بنابراین منظور از آروماتراپی همان رایحه درمانی می‌‍‌باشد. رایحه درمانی یکی از شاخه‌های طب گیاهی یا طب مکمل است. در این روش درمانی، از اسانس‌های گیاهی معطر برای حفظ سلامت جسم، روح و ذهن انسان استفاده می‌شود.

مشاهدات حاکی از آن است که اسانس‌های معطر، تاثیر مستقیم در حفظ آرامش و بهبود سلامت روح و روان دارند. البته این یافته‌ها هنوز از نظر علمی به اثبات نرسیده و نیازمند تحقیق و بررسی بیشتری می‌باشند. با این وجود، تجربیات نشان داده که آروماتراپی نقش موثری در کاهش درد، استرس، تقویت حافظه و انرژی بدن دارد. در ادامه توضیحات بیشتری در مورد این شیوه درمانی ارائه خواهیم داد. همچنین محصولات مناسبی نیز در رابطه با این موضوع معرفی خواهیم کرد.

رایحه درمانی یا آروماتراپی چیست؟

رایحه درمانی یا آروماتراپی، استفاده از گیاهان معطر و روغن‌های استخراج شده از آنها، به منظور بهبود و حفظ سلامت روح و جسم است. این روش درمانی به شیوه‌های مختلفی مثل استشمام، ماساژ، حمام، کمپرس و حتی خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تاکنون اطلاعات دقیقی در مورد نحوه عملکرد آروماتراپی بر روی سلامت جسم و روان به دست نیامده است. برخی از محققان بر این باورند که این شیوه درمانی با مکانیسم عملکرد حس بویایی انسان ارتباط مستقیمی دارد.

در واقع گیرنده‌‌های بویایی، رایحه‌های استشمام شده را به بخش‌هایی از مغز ارتباط می‌دهند. این بخش‌ها که مربوط به ذخیره خاطرات و احساسات هستند، در بخش هیپوکامپوس و آمیگدال قرار دارند. بر این اساس، زمانی که این رایحه‌ها به  بینی می‌رسند، این بخش‌ها در مغز فعال شده و موجب کاهش استرس و درد می‌شوند. به عنوان مثال رایحه اسطوخودوس دقیقا بخشی از مغز را فعال می‌کند که هنگام استفاده از داروی مسکن فعال می‌شود.

خواص و فواید استفاده از رایحه درمانی

بر طبق یک باور قدیمی، روغن‌ها و اسانس‌های معطر می‌توانند در بهبود درد، کاهش استرس و یا حتی به عنوان یک داروی خواب‌آور مفید باشند. همچنین استفاده از گیاهان معطر و یا روغن‌های استخراج شده از این گیاهان در حفظ تعادل ذهن، بدن و آرامش روح و روان بسیار موثر هستند. بنابراین فواید رایحه درمانی بسیار بی‌شمار است که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آنها اشاره خواهیم کرد.

کاهش استرس و اضطراب

زندگی‌های امروزی همواره ما را در معرض استرس‌ها و اضطراب‌های گوناگون قرار می‌دهد. یکی از روش‌های موثر برای از بین بردن این استرس و رسیدن به آرامش، استفاده از رایحه درمانی در خانه است. رایحه درمانی و استشمام رایحه‌های معطر می‌تواند به طور ویژه، استرس و اضطراب‌های روزانه را کاهش دهد.

تسکین درد

یکی از مهم‌ترین تاثیرات آروماتراپی، تسکین درد است. برخی از گیاهان معطر مانند اسطوخودوس همانند مسکن عمل کرده و با تاثیر بر روی مغز و گیرنده‌های درد، باعث تسکین آن‌ها می‌گردند.

ایجاد آرامش

برای حفظ آرامش، روش‌های مختلفی مثل گوش‌دادن به موسیقی‌های ملایم، ورزش‌، مطالعه و... استفاده می‌شود. یکی از بهترین روش‌ها، استفاده از رایحه درمانی و استشمام بوهای معطر می‌باشد. این کار با تحریک تولید ناقل‌های سیناپسی چون دوپامین موجب القا احساس آرامش می‌گردد.

بهبود خواب و رفع بی خوابی

بی‌خوابی یکی از عوامل بسیار آزاردهنده است که تاثیر مستقیم در کاهش سلامت روح و روان انسان دارد. با اینکه برای رفع بی‌خوابی داروهای مختلفی مثل قرص‌های خواب‌آور وجود دارد، اما استفاده مکرر از روش‌های شیمیایی می‌تواند عوارض مختلف و زیان‌باری را به دنبال داشته باشد. به جای استفاده از این روش‌ها، آروماتراپی جایگزین مناسبی است که در بهبود خواب شما و رفع بی خوابی‌تان با محصولی مثل بالشت چشم موثر عمل خواهد کرد.

محصولات رایحه درمانی یا آروماتراپی

امروزه محصولات مختلفی برای رایحه درمانی یا آروماتراپی تهیه شده که هر کدام از آنها تاثیرات مختلفی در سلامت جسم و روان دارند. از جمله بهترین محصولات می‌توان به اسماج چهار گیاه و اسطوخودوس و رزماری، بالشت چشم و اسنشیال اویل اشاره کرد که در ادامه توضیحات کاملی درباره هر یک ارائه شده است.

اسماج چهار گیاه

اسماج چهار گیاه، همان‌طور که از نامش پیداست، از چهار گیاه مختلف به نام‌های برگ اکالیپتوس، اسطوخودوس، مریم‌گلی و رزماری تهیه شده است. هر کدام از این گیاهان خواص ویژه‌ای دارند که ترکیب آنها با هم باعث ایجاد خواص زیر می‌شود:

• ضدعفونی‌کردن هوا
• دفع انرژی‌های منفی
• افزایش حس نشاط و سلامتی
• ضد‌افسردگی، اضطراب و استرس

اسماج اسطوخودوس و رزماری

یکی دیگر از محصولات مناسب برای رایحه درمانی در خانه استفاده از اسماج اسطوخودوس و رزماری است. رزماری در جلوگیری از سرماخوردگی، ضدعفونی‌نمودن محیط و کاهش اضطراب بسیار موثر است. اسطوخودوس نیز به عنوان یک داروی مسکن، ضدافسردگی، رفع بی‌خوابی و... مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سوال: آیا اسماج‌ها یکبار مصرف می‌باشند؟

خیر. در رابطه با میزان کاربرد اسماج‌ ما لازم است بدانید که هنگامی که آن‌ها را روشن می‌نمایید، کمی دود کرده و سپس خاموش می‌شوند. هر اسماج چندین بار(حتی بیش از 30 بار) قابلیت روشن‌شدن و استفاده دارند. البته بعد از هر بار روشن و خاموش‌شدن لازم است که قسمت‌های سیاه و سوخته‌شده را با قیچی حذف نموده و سپس مجددا روشن نمایید تا بوی سوختگی متساعد نشده و بتوانید از بوی خوب و خواص رایحه درمانی آن بهره‌مند شوید.

بهترین زمان‌ها برای استفاده از اسماج(اسماجینگ)

• زمانی که دچار بیماری هستید.
• هنگامی که احساس افسردگی یا غم و اندوه می‌نمایید.
• هنگامی که به مکان‌های جدید مثل محل کار یا مسافرت جدید می‌روید.
• زمانی که به محل جدیدی نقل مکان می‌کنید، برای پاکسازی منزل از انرژی‌های قبلی.
• شروع‌های تازه و جدید، مثل سال نو، یا شروع کار جدید و جشن‌ها و مهمانی‌ها.

بالشت چشم

بالشت چشم یکی از محصولات رایج برای رایحه درمانی است که تاثیر زیادی در کاهش استرس و ایجاد آرامش دارد. این محصول را می‌توان در زمان‌های مختلفی از جمله هنگام سفر، بعد از مطالعه، قبل از خواب و حتی در بیمارستان استفاده کرد.  برخی از مهم‌ترین فواید این بالشت عبارتند از:

• کمک به آرامش اعصاب
• تسکین سردردهای میگرنی
• رفع خستگی چشم ها بعد از کار با سیستم، گوشی یا مطالعه
• کاهش تورم چشم‌ها و افزایش بینایی
• تنظیم ضربان قلب
• بهبود کارکرد سیستم گوارش

نحوه استفاده از بالشت چشم 

دو روش برای استفاده از بالشت چشم وجود دارد. در روش اول می‌بایست حدود 10 ثانیه بالشت را در مایکروویو بگذارید تا گرم شود. در روش دوم نیز 20 دقیقه آن را در یخچال قرار دهید. سپس بالشت چشم را بر روی چشم‌هایتان گذاشته و اجازه دهید به مدت ده دقیقه بر روی آن‌ها بماند و بعد بردارید. همچنین لازم به ذکر است که رویه بالشت‌ چشم‌های ما از جنس ساتن و قابل شستشو می‌باشند.

سوال: بالشت‌های چشم چگونه موجب رفع سردرد و آرامش می‌گردند؟

در این رابطه لازم است بدانید که داخل بالشت‌های چشم با دانه ارزن و گل‌های اسطوخودوس پر شده که بوی جذاب اسطوخودوس نیز می‌دهند. مکانیسم اول اثر بالش‌های چشم، به واسطه بو و رایحه گیاه اسطوخودوس هست که باعث ایجاد آرامش در بدن می‌گردد.

مکانیسم دوم آن‌ها نیز بخاطر دانه‌های ارزن بوده که هنگامی که بر روی چشم قرار می‌گیرند، حفره چشم را پر می‌نمایند. قرارگیری دانه‌ها به این حالت موجب تحریک عصب واگ و انتقال بدن به فاز آرامش ‌می‌گردد. این فرآیندها باعث افزایش عملکرد سیستم گوارشی و گردش خون قبل و عروق می‌گردد.

اسنشیال اویل

اسنشیال اویل همان روغن‌های اسانسی هستند که برگرفته از گیاهان معطر می‌باشند. این عصاره‌ها بسیار غلیظ، فرار و قوی می‌باشند. بنابراین نباید به طور مستقیم مورد استفاده قرار بگیرند.

‏اسنشیال اویل‌ها برای موارد مختلفی از جمله رایحه درمانی، رفع بیماری‌های پوستی مثل اگزما یا لکه‌های تیره، کاهش استرس، ایجاد آرامش و... مورد استفاده قرار می‌گیرند. این روغن‌های اسانسی همان‌طور که گفته شد، از گیاهان معطر گرفته شده که در بالشت چشم نیز از اسانس اسنشیال اویل اسطوخودوس استفاده شده است. وجود این ماده در بالشت، علاوه بر خواصی که به آن اشاره شد در رفع تورم، گودی و افتادگی اطراف چشم‌ها نیز موثر است.

مکانیسم تاثیر رایحه درمانی

با اینکه اثبات شده عصاره‌ها و گیاهان خوشبو امواج خاصی را از خود منتشر می‌کنند، اما اینکه این امواج به چه نحو و چگونه خواص درمانی دارند، هنوز در ابهام قرار دارد.

مولکول‌های معطر با ورود به بینی و تحریک‌ عصب بویایی بر روی سیستم لیمبیک اثر می‌گذارند. این سیستم بخشی از مغز است که هیجانات، احساسات و خاطرات موجود در حافظه را تحت کنترل خود دارد. همچنین بوها از قدرتمندترین محرک‌های حافظه هستند که به شخص کمک می‌نمایند تا جزئیات خاطرات خود را به یاد بیاورد. همچنین آروماتراپی علاوه بر بویایی و استشمام از طریق پوست نیز انجام می‌شود.

روش‌های مختلف استفاده از رایحه درمانی (آروماتراپی)

برای رایحه درمانی در خانه می‌توان از روش‌های مختلفی مثل استشمام، بوییدن یا ماساژ از طریق پوست استفاده کرد. در ادامه هر یک از این روش‌ها را توضیح خواهیم داد.

از طریق استشمام

یکی از بهترین شیوه‌های رایحه درمانی، استشمام است. بوها تاثیر مستقیمی بر روی مغز و تحریک هیجانات و احساسات ما دارند، زیرا دستگاه بویایی به طور مستقیم به سیستم لیمبیک متصل است. این سیستم مرکز کنترل حافظه انسان بوده و در کنترل فشار خون، اضطراب، تنفس و تعادل هورمون‌ها تاثیرگذار است.

از طریق بو

آروماتراپی از طریق بو، علاوه بر خواص مختلف، موجب ضدعفونی‌نمودن مجاری تنفسی و رفع گرفتگی بینی نیز می‌شود. البته باید توجه داشت که هر رایحه‌ای خواص مربوط به خود را دارا است.

از طریق پوست

علاوه بر استشمام که بهترین روش برای رایحه درمانی است، ترکیبات موجود در اسانس‌های گیاهی می‌تواند از طریق پوست نیز جذب خون شده و از این راه، اثرات خود را اعمال نماید. برای درمان از طریق پوست می­­­توان از روش‌های مختلفی مثل ماساژ، کمپرس، حمام و حتی اسانس‌های خوراکی استفاده کرد.

عوارض آروماتراپی

به طور کلی، عوارض و خطرات خاصی در زمینه آروماتراپی یا رایحه درمانی تشخیص داده نشده است، اما در رابطه با ماساژ آروماتراپی لازم به ذکر است قبل از استفاده، می بایست احتمال حساسیت در رابطه با روغن و اسانس بکار گرفته شده را بررسی کرد. همچنین افراد دچار آسم باید حساسیت بیشتری برای استفاده از رایحه درمانی از طریق بو داشته باشند.

سوالات متداول

کاربرد اسانس در ماساژ آروماتراپی چیست؟

آروماتراپی از روش‌های مختلفی مثل بوییدن، استشمام و ماساژ استفاده می‌شود که کاربرد هر یک از آن‌ها و توضیحات بیشتر در این مقاله ارائه شده است.

فواید اسانس ها در رایحه درمانی چیست؟

همان‌طور که در این مقاله به طور کامل توضیح داده شد، اسانس‌ها تاثیر مهمی در حفظ سلامت روح و جسم داشته که در بالشت چشم و اسماج‌های ما از آن‌ها بهره گرفته شده است.